Πολλές φορές ακούμε διάφορες συζητήσεις για το τι είναι η Παράδοση. Εάν κάποιο τραγούδι είναι της παράδοσης ή είναι εκτός παράδοσης. Και βέβαια πάνω σ’ αυτό ο καθένας λέει και προσπαθεί να υποστηρίξει την άποψή του. Δεν θα σας πω τη δική μου άποψη για την Παράδοση. Βρήκα στο αρχείο του Ηλία Κόντη ένα περιοδικό του 1952, το ¨Ελλήνων Δημιουργία¨ τεύχος 97 το 5ο αφιέρωμα στο δημοτικό τραγούδι. Είναι ένα πολύ ωραίο άρθρο – μελέτη - του Άγι Θέρου με τίτλο «Τα τραγούδια των Ελλήνων». Αξίζει τον κόπο να το διαβάσουμε!
 
      "Το τραγούδι το πρωτοπλάθει ο ανώνυμος λαϊκός ποιητής, εκφράζοντας μ' αυτό είτε κάποια ιδέα πού στοχαστή, είτε κάτι που γέννησε η φαντασία του, στον ύπνο του ή στον ξύπνιο του, είτε θέλοντας να εκφράσει το συγκαιρινό αίσθημα και τον ομαδικό στο­χασμό των συντοπιτών του για κάποιο σημαν­τικό περιστατικό, που έγινε στον τόπο, θανή τρανού άνθρωπου ή όμορφης κόρης ή νέου ή κάποια τραγική ή ερωτική ιστορία, που είχε αντίλαλο γύρο κι έφερε αναταραχή.
Και λέγοντας λαϊκό τραγούδι, εννοούμε ποίημα μαζί και μελωδία. Γιατί ο ποιητής των στίχων πλάθει το τραγούδι του, ποίημα μαζί και σκοπό, συνταιριαστά και σύγκαιρα, δηλαδή ταιριάζει τούς στίχους του σε γνωστή μελωδία άλλου τραγουδιού ή πλάθει καινούρ­γιο σκοπό.
Απ' τον πρώτο που «έβγαλε το τραγού­δι», και που είναι πολλές φορές στιχουργός ή μοιρολογητής του χωριού, «το παίρνουν» οι τραγουδιστές του χωριού και το ξανατραγουδάνε. Ύστερα το παίζουν στις γιορτές, στους γάμους και στα πανηγύρια οι βιολιτζήδες, οι κλαριντζήδες και οι λαουτιέρηδες, κι έτσι φέρνει το γύρο σε κοντινά ή μακρινότερα χωριά και σε πολιτείες.
Κάποιος τραγουδιστής ακόμη, μισεύοντας απ' το χωριό για δουλειά του, θα το τρα­γουδήσει σ' άλλη περιφέρεια, με καμάρι μά­λιστα συχνά. Και ο ξενιτευτής το παίρνει μαζί του στην ξενιτιά, συντρόφι και παρηγοριά του και θυμητάρι της νιότης του, του τόπου και των εδικών του. Έτσι, αχτινωτά, ας πούμε, κυκλοφορεί και γίνεται στο τέλος τρα­γούδι όλου του λαού.
Τα παλιότερα χρόνια, όπως μας παραδί­νουν ξένοι περιηγητές, κι ο Φωριέλ, τυφλοί τραγουδιστές ή λυράρηδες γύριζαν από χω­ριό σε χωριό και τραγουδούσαν τραγούδια, που τα έκαναν οι ίδιοι, ή άλλα, που τα έφερναν από τα μέρη που περνούσαν. Τους τυ­φλούς αυτούς ραψωδούς τους δέχονταν και τους άκουαν με χαρά οι χωρικοί, τους φιλο­ξενούσαν και τους φίλευαν με δώρα ή χρή­ματα.
Έπειτα, κι ως τα τέλη του περασμένου αιώνα, και σε κάποια μέρη ως τα σήμερα, τα νέα τραγούδια πρωτόβγαιναν σε μεγάλες γιορτές και σε πανηγύρια, όπου γλεντοκοπούν οι πανηγυριώτες και χορεύουν στην πλατεία του χωριού ή στόν αυλόγυρο της εκκλησιάς, ή ατά χοροστάσια και στις πλαγιές των βου­νών, όταν γιορτάζουν τα ρημοκλήσια, και μάλιστα το καλοκαίρι, και ειδικά στις γιορτές του αγίου Κωνσταντίνου, της Παναγίας (στις 15 Αυγούστου), του Προφήτη Ήλιου, του Σωτήρος, της άγια-Παρασκευής κλπ.
Έτσι λοιπόν, το τραγούδι, βγαίνοντας απ' το σπλάχνο του λαού, παιδί του πνευματικό, ξέσπασμα της ψυχής του, με του λαού το στόμα πλάθεται και ξαναπλάθεται, και για τούτο μένει ζωντανό πάντα κι απρόσωπο. Γιατί, ο λαϊκός ποιητής που το τραγούδησε, καμιά φιλοδοξία ούτε είχε, ούτε έχει νάμα­θευτεί τ' όνομα του. Ίσα-ίσα, αν το καταλάβουν οι συγχωριανοί του, που ξέρουν ίσως τη δεξιοσύνη του, αρνιέται να το μολογήσει, νομίζοντας ίσως πώς με το ν' ακουστεί τ' ό­νομα του, αδυνατίζει το δημιούργημα του. Χαρά του κι αντίμεψη μονάχη είναι να μάθει ότι το τραγουδάν οι άλλοι έπειτα' από καιρό, ή να τ' ακούσει να τραγουδιέται μακριά κάπου.
Έτσι κι όμοια γίνεται κάθε δημιουργία του άφαντου λαϊκού συνθέτη και των άλλων μνημείων του λαϊκού Λόγου, παραμυθιών, παραδόσεων, αινιγμάτων, παροιμιών κλπ. που, από προσωπικά πλάσματα του στοχασμού, με χρόνια και καιρούς, γίνονται παράδοση για όλους.
Εξαίρεση στην παραγωγή τους παρουσιά­ζουν μονάχα τα κλέφτικα τραγούδια, που τα περισσότερα τα συνέθεταν και τα πρωτοτραγουδούσαν οι ίδιοι οι κλέφτες, διαλαλώντας έτσι μεγαλόστομα την κλέφτικη ζωή και τα ηρωικά κατορθώματα ή τη θανή του καπετά­νιου τους ή του συντρόφου τους.
Πιστεύουμε όμως, γιατί τα ίδια τα κείμε­να πολλών διαλλεχτών τραγουδιών το φωνά­ζουν, ότι ανάμεσα στους ανώνυμους ποιητές ήταν και λιγοστοί με κάποια ανώτερη ποιη­τική φλέβα, μ' έμπνευση αληθινού ποιητή και με τεχνική μάλιστα ευκολία, πού κι' αυ­τούς, όπως και τους πολλούς τους άλλους, ποτέ δεν τους έμαθε, ούτε θα τους μάθει κανείς.
Τα τραγούδια αυτά τα διαλεχτά, με την πλαστικότητα και την τελειωμένη μορφή, ρίζωσαν στην ψυχή του λαού, κι απόμειναν καλλιτεχνικά δημιουργήματα, που τα καμα­ρώνουμε οι Έλληνες και τα θαυμάζουν κι ό­σοι ξένοι τα γνώρισαν.
'Αλλά με το ξαναφύτεμα από τόπο σε τό­πο, περνώντας πέλαγα και στεριές, το τρα­γούδι παθαίνει μεταβολές, αυξάνουν ή λιγο­στεύουν, ή αλλάζουν οι στίχοι του, κι έτσι δημιουργούνται οι «παραλλαγές» των τρα­γουδιών.
Με το πέρασμα πάλι τού καιρού και τις στοματικές μεταφορές σε μακρινότερα μέρη, γίνονται σε πολλά τραγούδια ριζικώτερες αλ­λοιώσεις, γιατί το ξενοφερμένο τραγούδι με­ταπλάθεται και προσαρμόζεται στο ψυχικό κλίμα του νέου τόπου, που βάζει τη σφραγί­δα του απάνω του. Κι είναι τούτο φυσικό, γιατί, περνώντας από στόμα σε στόμα, το μνημονικό δεν το παρακολουθεί. Αλλά γίνε­ται και κάτι άλλο: οι συλλαβές του κι οι φθόγγοι του, και το τυπικό των λέξεων προσαρμόζονται αναγκαστικά στη φωνητική και τη φθογγολογία του νέου τόπου. Αλλά και λέ­ξεις αλλάζουν.
Ένα παράδειγμα χτυπητό των μετασχη­ματισμών αυτών είναι το πανελλήνιο τραγούδι του «Κάστρου της Ώριας», πού υπάρχει σή­μερα σε 150 - 200 παραλλαγές, από 10 - 25 στίχους καθεμιά. Συχνά όμως γίνεται και «συμφυρμός» δύο τραγουδιών. Πρέπει να προσθέσω, ότι κι άλλος τρόπος μεταβολών στο κείμενο είναι η αδέξια αντιγραφή από χειρόγραφα παλιά ή κακογραμμένα νεώτερα.
Ο Έμμερσον, γράφοντας κάπου για την «πρωτοτυπία», μιλεί για το «χρέος που έχομε υπογράψει με την παράδοση» και προσθέτει, .ότι «ο θρύλος μεταβιβάζεται απ' τον πιστό στον ποιητή κι απ' τον ποιητή στον πιστό και καθένας τους προσθέτει κάτι νόστιμο, σβή­νοντας κάποιο λάθεμα ή τελειοποιώντας τη μορφή, ώσπου φτάνει στην ιδανική αλή­θεια». Έτσι γίνεται με το λαϊκό τραγούδι. Από στόμα σε στόμα περνώντας, ξελαμπικάρεται και παίρνει στο τέλος τον οριστικό του τύπο".
 

Καλώς ήλθατε στην ιστοσελίδα της

Παράδοσης της Ηπείρου!

Ελπίζουμε ότι σύντομα,

με τη βοήθεια όλων μας

θα γίνει μια μικρή ¨Εγκυκλοπαίδεια¨

για την ιδιαίτερή μας Πατρίδα!